Αντώνης Βραδής, « Άνοιξη στην Παλαιστίνη. Μια μαρτυρία από τη Δυτική Όχθη», εκδόσεις ΚΨΜ, 2026
Ο Αντώνης Βραδής, καθηγητής ανθρωπογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο St. Andrews της Σκωτίας και στο πανεπιστήμιο του Όσλο, στη Νορβηγία, στο βιβλίο του Άνοιξη στην Παλαιστίνη καταγράφει την επίσκεψή του στη Δυτική Όχθη την άνοιξη του 2024. Συνοδοιπόρος του σε αυτό το ταξίδι ο Ρος Ντομόνεϊ, φίλος, σύντροφος και κινηματογραφιστής.
Λίγο μετά την 7η Οκτώβρη 2023, αποφασίζουν να ταξιδέψουν στη Δυτική Όχθη, μιας και το «ισραηλινό δημοκρατικό καθεστώς» δεν εξέδιδε για τη Γάζα δημοσιογραφικά διαπιστευτήρια από την αρχή της γενοκτονίας. Επιθυμούν όχι μόνο για να καταγράψουν όσα συμβαίνουν στην περιοχή αλλά και να καταθέσουν έμπρακτα και ενσώματα τη συμπαράσταση τους στον παλαιστινιακό λαό. Στόχος, λοιπόν, η αποτύπωση της βίαιης καθημερινότητας του κατοχικού παρόντος των Παλαιστινίων στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη. Τόπος προορισμού η πόλη Τουλκάρεμ όπου υπήρχαν ο ομώνυμος προσφυγικός καταυλισμός και αυτός της Νουρ Σαμς.
Η χρήση παρελθοντικού χρόνου –«υπήρχαν»- προοικονομεί την οδυνηρή έκβαση και τύχη των προσφυγικών καταυλισμών. Η Νουρ Σαμς είναι πλέον ανάμνηση. Η αφήγηση ξεκινά με αυτή την αποκάλυψη: «Στο τέλος, η Νουρ Σαμς πεθαίνει».
Στον τίτλο του βιβλίου συναντάμε έναν δυισμό νοήματος που μεταφέρει, θα λέγαμε, και μια αμφιθυμία. Δηλώνει τη χρονική στιγμή της παρουσίας του συγγραφέα στην Παλαιστίνη ενώ λαμβάνει ταυτόχρονα και μια μεταφορική διάσταση αντικαθιστώντας το σύνθημα «Λευτεριά στην Παλαιστίνη», που ποινικοποιείται, πιο ποιητικά και αισιόδοξα. Η αμφιθυμία έγκειται στον συμβολισμό της «άνοιξης», την πικρή σκέψη ότι η αναγέννηση προϋποθέτει έναν θάνατο, και στην προκειμένη, καθώς αφορά γενοκτονία, χιλιάδες θανάτους. Η δομή της αφήγησης ακολουθεί την ημερολογιακή καταχώρηση συμβάντων και στοχαστικών σκέψεων του συγγραφέα χωρίς όμως να παραμένει στα αυστηρά όρια της γραμμικής εξιστόρησης, δημιουργώντας μια σύνδεση αυτής της σύνθεσης με το παρελθόν.
Όπως διευκρινίζει ο συγγραφέας, στον προσφυγικό αυτό καταυλισμό ζούσαν Παλαιστίνιοι που εκδιώχθηκαν κατά την Παλαιστινιακή Νάκμπα το 1948. Τα τελευταία τρία τέταρτα του αιώνα, όπως και οι υπόλοιποι καταυλισμοί της Νάκμπα, έχει ενσωματωθεί οργανικά στο αστικό περιβάλλον όπου αρχικά φιλοξενήθηκε. Αντίστοιχα, κατά την περιγραφή του βιώματός του, ο συγγραφέας ενσωματώνει στην αφήγησή του κομμάτια της ιστορικής διαδρομής του τόπου και της συλλογικής μνήμης των κατοίκων του.
Το πιο σοκαριστικό στοιχείο των περιγραφών είναι η δολοφονία τριών ανθρώπων από τις IDF (τον στρατό του Ισραήλ), λίγο μετά τη συνάντηση τους με τον συγγραφέα και τον συνοδοιπόρο του. Και είναι σοκαριστικό γιατί ο θάνατος αποκτά πρόσωπο, συνειδητοποιείς ότι η απώλεια αφορά έναν άνθρωπο που μόλις είδες και αντιλαμβάνεσαι πως αυτή είναι η πραγματικότητα σε καθημερινή βάση για τους Παλαιστίνιους.
Στον πυρήνα λοιπόν αυτής της μαρτυρίας, αναπόφευκτα, βρίσκεται η γενοκτονία. Ο Αντώνης Βραδής διερωτάται πώς μια κοινωνία φτάνει να λειτουργεί με γενοκτονική πρόθεση. Εκκινώντας από την κοινοτοπία του κακού της Άρεντ και την ατομική ηθική ευθύνη εντός ενός απάνθρωπου συστήματος, της κατοχής, καταλήγει στην κοινωνική βάση που στηρίζει τη γενοκτονία, καθώς ο Νετανιάχου εκφράζει το κυρίαρχο πλειοψηφικό εκλογικό σώμα.
Σημαντική είναι και η αποικιοκρατική διάσταση που δίνεται όπως και η αναφορά στις φυλετικές προκαταλήψεις. Ο συγγραφέας στέκεται κριτικά απέναντι στους «ριζοσπάστες, μετααποικιακούς, φλογερούς θεωρητικούς στα ξακουστά πανεπιστήμια της Δύσης» που «σωπαίνουν μπροστά σε μια γενοκτονία αλλά και μπροστά στην επίθεση των πανεπιστημίων τους ενάντια στους ίδιους τους φοιτητές τους».
Καιρός, λοιπόν, να αναλογιστούμε τι βρίσκεται στη δική μας δυτική, δημοκρατική βάση και ποια είναι η ατομική ηθική ευθύνη μας.
